Nhiều nhà vườn gặp tình trạng đổi thuốc liên tục nhưng sâu hại vẫn không giảm. Nguyên nhân không phải lúc nào cũng đến từ chất lượng thuốc mà thường liên quan đến việc sử dụng lặp đi lặp lại cùng một cơ chế tác động trong thời gian dài. Đó cũng là lý do khái niệm luân phiên IRAC ngày càng được nhắc đến nhiều trong các chương trình quản lý kháng thuốc trên toàn thế giới. Hãy cùng SAHA Group tìm hiểu luân phiên IRAC là gì và vì sao đây được xem là nguyên tắc quan trọng trong canh tác hiện đại nhé.
1. IRAC Là Gì?
IRAC là viết tắt của Insecticide Resistance Action Committee, hay còn gọi là Ủy ban Hành động về Kháng thuốc trừ sâu.
Đây là tổ chức quốc tế chuyên nghiên cứu và xây dựng các hướng dẫn nhằm hạn chế tình trạng kháng thuốc của côn trùng gây hại.
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của IRAC là hệ thống phân loại thuốc bảo vệ thực vật theo cơ chế tác động, thường được gọi là Mode of Action (MoA).
Thông qua hệ thống này, mỗi nhóm hoạt chất sẽ được gán một mã số riêng để giúp nhà sản xuất, đại lý và nhà vườn dễ dàng nhận biết và xây dựng chương trình luân phiên phù hợp.
IRAC Là Gì?
2. Mã Số IRAC Được Hiểu Như Thế Nào?
Mỗi nhóm thuốc có cùng cơ chế tác động sẽ được xếp vào cùng một nhóm IRAC.
Ví dụ:
Nhóm 4A gồm Imidacloprid, Dinotefuran, Thiamethoxam.
Nhóm 23 gồm Spirotetramat.
Nhóm 6 gồm Abamectin.
Nhóm 28 gồm Cyantraniliprole và Chlorantraniliprole.
Điều quan trọng cần hiểu là những hoạt chất thuộc cùng một nhóm IRAC sẽ tác động lên cùng một vị trí sinh học trong cơ thể côn trùng. Vì vậy, nếu dịch hại đã kháng một hoạt chất trong nhóm thì khả năng cao sẽ giảm nhạy cảm với các hoạt chất còn lại trong cùng nhóm.
3. Luân Phiên IRAC Là Gì?
Luân phiên IRAC là việc thay đổi các nhóm thuốc có mã số IRAC khác nhau giữa các lần phun kế tiếp.
Nói đơn giản, nếu lần phun trước sử dụng nhóm 4A thì lần phun tiếp theo nên chuyển sang nhóm 23, nhóm 6 hoặc nhóm 28 thay vì tiếp tục sử dụng một hoạt chất khác vẫn thuộc nhóm 4A.
Mục tiêu của việc luân phiên là giảm áp lực chọn lọc lên quần thể dịch hại và làm chậm quá trình hình thành tính kháng thuốc.
Đây được xem là nền tảng của mọi chương trình quản lý kháng thuốc hiện đại trên thế giới.
Luân Phiên IRAC Là Gì?
4. Vì Sao Phải Luân Phiên Theo Mã Số IRAC?
4.1. Hạn Chế Áp Lực Chọn Lọc
- Khi một nhóm thuốc được sử dụng liên tục, những cá thể nhạy cảm sẽ bị tiêu diệt trước.
- Trong khi đó, các cá thể mang gene kháng sẽ sống sót và tiếp tục sinh sản.
- Theo thời gian, tỷ lệ cá thể kháng trong quần thể ngày càng tăng và hiệu quả thuốc giảm dần.
4.2. Giảm Nguy Cơ Kháng Chéo
Kháng chéo là hiện tượng côn trùng kháng nhiều hoạt chất khác nhau nhưng cùng cơ chế tác động.
Ví dụ, nếu rầy đã kháng Imidacloprid thì khả năng cao cũng giảm nhạy cảm với Thiamethoxam hoặc Dinotefuran vì cả ba đều thuộc nhóm 4A.
Đây là lý do đổi tên thương mại nhưng không đổi nhóm IRAC thường không giải quyết được vấn đề kháng thuốc.
4.3. Kéo Dài Tuổi Thọ Hoạt Chất
Mỗi hoạt chất mới cần rất nhiều thời gian và chi phí nghiên cứu trước khi được thương mại hóa.
Việc luân phiên hợp lý giúp kéo dài hiệu lực của hoạt chất và giảm nguy cơ mất đi những công cụ quản lý dịch hại quan trọng trong tương lai.
5. Luân Phiên IRAC Đúng Kỹ Thuật Như Thế Nào?
Một nguyên tắc được IRAC khuyến cáo là không sử dụng liên tiếp cùng một nhóm cơ chế tác động cho các thế hệ sâu hại kế tiếp.
Trong thực tế sản xuất, nhiều chương trình quản lý kháng thuốc áp dụng khái niệm "cửa sổ ứng dụng" (Treatment Window).
Một cửa sổ thường tương ứng với một thế hệ sâu hại.
Trong cùng một cửa sổ, nhà vườn có thể sử dụng tối đa hai lần cùng một nhóm thuốc nếu cần thiết. Tuy nhiên ở cửa sổ tiếp theo phải chuyển sang nhóm IRAC khác.
Nguyên tắc này giúp hạn chế đáng kể tốc độ hình thành quần thể kháng thuốc ngoài đồng ruộng.
Luân Phiên IRAC Đúng Kỹ Thuật Như Thế Nào?
6. Đừng Nhầm Lẫn Giữa Tên Thương Mại Và Mã Số IRAC
Đây là sai lầm rất phổ biến hiện nay.
Nhiều nhà vườn nghĩ rằng đổi sang một sản phẩm khác đồng nghĩa với đổi cơ chế tác động.
Tuy nhiên:
Hai sản phẩm khác tên vẫn có thể cùng hoạt chất.
Hai hoạt chất khác nhau vẫn có thể cùng nhóm IRAC.
Hai công ty khác nhau vẫn có thể sử dụng cùng cơ chế tác động.
Do đó, khi xây dựng chương trình luân phiên, điều cần quan tâm là mã số IRAC chứ không phải tên thương mại.
7. Ví Dụ Về Một Chu Trình Luân Phiên IRAC
Đối với nhóm côn trùng chích hút như rệp sáp, một chương trình luân phiên có thể tham khảo như sau:
Đợt 1
Nhóm 23
Ví dụ: Spirotetramat.
Đợt 2
Nhóm 4A
Ví dụ: Dinotefuran hoặc Imidacloprid.
Đợt 3
Nhóm 6
Ví dụ: Abamectin.
Việc thay đổi liên tục cơ chế tác động giúp giảm nguy cơ hình thành quần thể kháng thuốc và duy trì hiệu quả quản lý dịch hại lâu dài.
Ví Dụ Về Một Chu Trình Luân Phiên IRAC
8. Vai Trò Của Thuốc Sinh Học Trong Chương Trình Luân Phiên
Ngoài các nhóm hóa học, nhiều chương trình quản lý dịch hại hiện nay còn kết hợp thuốc sinh học.
Các chế phẩm chứa:
Beauveria bassiana,
Metarhizium anisopliae,
dầu khoáng,
thường được sử dụng xen kẽ nhằm giảm áp lực chọn lọc lên quần thể dịch hại.
Đây cũng là xu hướng đang được nhiều thị trường xuất khẩu khuyến khích trong sản xuất nông nghiệp bền vững.
9. Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
1. Luân phiên IRAC có phải là đổi tên thuốc không?
Không. Luân phiên IRAC là thay đổi nhóm cơ chế tác động chứ không chỉ đổi tên thương mại.
2. Có nên dùng liên tiếp nhóm 4A không?
Không nên. Việc sử dụng liên tục cùng một nhóm sẽ làm tăng nguy cơ kháng thuốc.
3. Mã số IRAC thường nằm ở đâu?
Hiện nay nhiều nhà sản xuất đã ghi mã số IRAC trực tiếp trên nhãn sản phẩm để người sử dụng dễ nhận biết.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Luân phiên IRAC không chỉ là khuyến cáo kỹ thuật mà đã trở thành nguyên tắc bắt buộc trong quản lý kháng thuốc hiện đại. Việc hiểu đúng cơ chế tác động và xây dựng chương trình luân phiên phù hợp sẽ giúp kéo dài hiệu lực hoạt chất và giảm áp lực kháng thuốc trên đồng ruộng.
Ngoài các giải pháp thuốc BVTV, hệ sinh thái Saha Group còn cung cấp đa dạng giải pháp dành cho đại lý và nhà vườn trên toàn quốc. Quý anh/chị cần mua sỉ và phát triển đại lý có thể liên hệ Happy Agri hoặc Santari. Nhu cầu gia công thuốc BVTV, phân bón và phát triển nhãn hàng riêng có thể kết nối cùng Alpha Agrochem và Sataka. Đối với giải pháp dinh dưỡng và tư vấn kỹ thuật canh tác, đội ngũ Sahari luôn sẵn sàng hỗ trợ. Bà con cần mua lẻ sản phẩm có thể tham khảo trực tiếp tại hệ thống Tổng Kho Z.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Nhà máy 1: Ấp Tràm Lạc, Xã Đức Lập, Long An
Nhà máy 2: KCN Thái Hòa, Xã Đức Lập Hạ, Long An
Số điện thoại: 0856555585
Website: hethongsaha.com
Facebook: Sahagroup - Đồng hành cùng nông nghiệp
